Am Mòd... ar cacan is ar ceò

Tha an t-àm sin den bhliadhna againn a-rithist. Thig na mìltean cruinn comhla am baile air choireigin - se Dùn Omhain a' bhliadhna-sa - gus 'cultar na Gàidhlig' a chomarrachadh. Air 'iomall a' Mhòid' gheibhear gu leòr ach a' mhòr-chuid tro mheadhan na Beurla - eadar ceilidhean, giogaichean is òl. Am broinn a' Mhòid fhèin, gheibhear clann is inbhich nan seasamh cho dìreach ri saighead, ag aithris faclan a sgrìobh cuideigin marbh bho chionn iomadh bliadhna.

Se an fhìrinn 's gun do sheas An Comann Gaidhealach, mar saighead, fhad's a bhàsaich a' Ghàidhlig mun cuairt air. Bhon a thòisich Am Mòd Nàiseanta - oh, tha e rìoghail a-nis... - chaidh a' Ghàidhlig à bith gu tùr ann an àiteachan mar Shiorrachd Shruighlea, Shiorrachd Pheàirt, Eilean Arainn, Ceann Tìre, Strath Spè, taobh Loch Nis, taobh Loch Laomainn, Gallaibh agus Siorrachd Obar Dheathainn. A bharrachd air sin, tha i air crìonadh gu dubh ann an àiteachan mar Loch Abar, Cataibh, Loch Aillse agus eileanan mar Giogha, Ile, Diùra, Colabhsa, Lios Mòr is Eige.

Bho chionn aon dusan bliadhna, thachair dhomh a bhith ann an Ceann Loch Rainich. Ann an uinneag na bùtha bha aon shanas. Sanas bàis ann an seadh a dh'innis do mhuinntir an àite, anns a' Bheurla gun robh am meur den Chomann Ghaidhealach an-sin a-nis dùinte. Saoil an robh diù aig duine?

Chan e 's gun robh an Comann agus am Mòd gu tùr gun fheum. Se 's nach do rinn càil a bharrachd air siud. Cha do steidhich iad sgoiltean Gàidhlig sna sgìrean a bha siud is gu dearbh cha do bhrosnaich iad iarrtas air an son. Cha do rinn iad strì airson coireachan na Gàidhlig. Cha deach iad an-sàs ann an iomairt mar a rinn Cymdeithas yr Iaith Gymraeg anns a' Chuimrigh. Cha do pheant iad a-mach na sanasan Beurla a spàrr cànan coimheach air na Gaidheil.

Ach gu dearbha fhèin, rinn iad cinnteach gun do sheas an iomadh mìle de Ghaidheil òga gu dìreach stolda air an àrd ùrlar.

Tha An Comann san là an-diugh a' dèanamh oidhirp. Ach se ro bheag a th'ann agus fada ro fhadalach. S mathaid gu bheil Gàidhlig druim a' bhaile aca ach tha fhathast blas a' chnogain oirre. Agus bidh, fhad's a chleachdas iad a' Ghàidhlig mar sgeadachadh is chan e mar chànan cheart.

Iomairt na Saorsa - Cà bheil a' Ghàidhlig?

Mar a thuirt Dwelly, "se obair là toiseachadh...ach se obair bheatha crìochnachadh". Ann an saoghal pholataigs canar gur e ùine fhada a th'ann an seachdainn. Co-dhiù no co-dheth, tha mi a' saoilsinn gun robh ùine gu leòr aig an iomairt 'Yes' rudeigin a dhèanamh sa Ghàidhlig. Tha fhios gu bheil cuid a dhaoine air sgrìobhadh thuca faighneachd an dèan iad an dearbh rud sin.

Ach, freagairt... cha d'fhuaireadh. Cha chuala mise guth bhuapa co-dhiù.

Gu sìmplidh, se a' cheist a bhios fainear do shluagh na h-Alba:

A bheil thu ag aontachadh gu bu choir Alba a bhith neo-eisimeil?

Beachd eile aig Silicon Glen

Ma tha, se am freagairt iomchaidh 'Tha'. Mar sin dheth, se am facal 'Tha' a bu choir a bhith air sanasachd an iomairt. Chan e iomairt as leth na Gàidhlig a tha seo. Se a th'ann ach iarrtas airson na Gàidhlig a bhith air a cur gu feum mar cànan sam bith eile.

Chì sinn seo sa Chuimrigh - is ainm Cuimris air a' phrìomh phàrtaidh Chuimreach aca. Cuideachd ann an Eirinn far a bheil a' Ghàidlig acasan ga cur gu feum gu cunbhalach. Agus, tha e coltach gu bheil Basgais ann an Euskadi a' dol na cànan laitheil aig a' mhòr-chuid ann an ùine nach bi fada. Ciamar? Tro chleachdadh agus iomairt.

Mar sin, nach cuir sinn ar smaointean dhaibhsan a tha an sàs san Iomairt 'Tha'. Seo cuid dhiubh:


http://www.yesscotland.net/contact


info@yesscotland.net

Yes Scotland
1 St. Colme Street
Edinburgh
EH3 6AA

Cuideachd, tha...

Alasdair Allan BPA:  scottish.ministers@scotland.gsi.gov.uk

agus

Pàdraig Harvie BPA: patrick.harvie.msp@scottish.parliament.uk

Cuir corrag ri meur-chlàr! Saor Alba.

Dealbh-tiotail bhon a' Bhuidheann Duibh.

Blas na Gàidhlig air ar n-uisge beatha

Air mo shlighe tro phort adhar Dhùn Eidinn, b'e mo chiad cheann-uidhe bùth an uisge bheatha. Mar bu dual is mar bu nòs. Se taisbeanadh de bhathar bho Glenmorangie a ghlac mo shùil is ainm Gàidhlig air cuid de na botalan aca.

Tha na freumhan aig ar deoch nàiseanta - mar iomadach samhla eile de chultar is nàiseantas na h-Alba – ri an lorg ann an cultar na Gàidhlig. Tha am facal fhèin ‘whisky’ ri lorg anns a h-uile cànan ach ‘s dòcha na cànanan às an tàinig e – Gàidhlig is Gaeilge.

 

Se na h-ainmean àite a’ chiad dubhlan do neach na Beurla agus mo thruaighe na chluinneas mi aig àmannan. Co-dhiù, tha a leithid againn de Ardbeg, Bruichladdich, Bunnahabhainn, Caol Ila, Bowmore is Lagavulin. Siud agad cuid de na h-Ìlich a-mhàin. Air a’ Ghalltachd gheibh sinn Glenkinchie an àrainn Dhùn Eidinn a bharrachd air Glen Goyne, Auchentoshan agus Bladnoch. Nas fhaide tuath, tha Glenturret, Dalwhinnie, Dalmore, Glen Ord, Allt a’ Bhainne, Aultmore, Ardmore, Dailuaine, Glendronach agus Mortlach. Cha bu choir dhuinn dearmad a dhèanamh air na gheibh sinn bhon chompanaidh aig Iain Noble ‘Pràban na Linne’. Se Poit Dhubh a chuireas iad air am botal fhèin de mhac na bracha a rinn taigh staile eile.

Bho Bhun na h-Aibhne

A-nis ge-tà, gheibhear iomadach tionndadh eadar-dhealaichte bho aon taigh staile. Bho Glenmorangie tha Quinta Ruban (se Quinta tionndadh den deoch port), Sonnalta, Lasanta agus Finealta. Tha Bunnahabhainn deidheil orra cuideachd is tha Darach Ùr, Cruach Mhona is Moine acasan. Tha Airigh nam Bèist, Blasta agus Uigedail aig Ardbeg. Chan eil aig Laphraoig ach Càirdeas. Ach deagh ainm agus abair thusa drama math. Aig Fettercairn tha Fior. Tha Bruichladdich is Port Charlotte cuideachd a' cur dreach Gàidhlig air iomadh botal aca. Nam measg tha Port Sgioba, Sin an Doigh Ileach agus San t-Seann Doigh.

Math fhèin. Ach cuin a bhios ar cànan ga cur am feum barrachd is barrachd air bileagan no sanasan mar chànan laitheil eile?

Mar chuimhneachan air Chernobyl

Ged a tha saidheans air an t-uabhas a dhèanamh dhuinn - nach sinn a tha fad-shaoghalta air a sgàth? - tha e ceart is iomchaidh teagamhan a nochdadh an-dràsta sa-rithist.  Gu h-àraid nuair a tha an taobh sanntach no cearbach de mhac an duine a' togail a chinn. Chan eil ann a-siud ach reusan. Ma tha sinn gu bhith ag aontachadh le saidheans fad na h-ùine gun a bhith ga cheasnachadh, tha cho math dhuinn gabhail ri creidseamh is saobh-chràbhadh mar a rinn sinn bho chionn linntean nuair nach robh fios na b'fheàrr againn.

Se aon de na h-eisimplearan as miosa de shaidheans a' dol far an rathad an tubaist niuclasach aig Chernobyl. Dh'fhàg an spreadhadh seo co-dhiù na miltean marbh is gus an là an-diugh tha clann air am breith a tha ciurramach ri linn an galar-gathachd a thig an cois stuth radiobeo. Eadhon ma ni ha h-ughdarrasan nas urrainn dhaibh gus a dhèanamh sàbhailte, se dh'fhaodadh tachairt - sa bhad agus airson ginealaichean as a dhèidh - a dh'fhàgas e gu h-àraid cunnartach. Siud agus an cosgais. Tha e cianail daor agus b'fheairrde sinn ar n-airgead a chosg air cumhachd buan a tha glan is saor.

Mar chuimhneachan air an tubaist seo, tha grunnan comhlan punc is roc a' cluich ann an Dùn Eideann aig toiseach a' Cheitein. Togaidh an giog airgead airson Clann Chernobyl a tha fhathast a' fulang. Tha e na bhuannachd cuideachd gum bi dà chomhlan an-lathair a' seinn sa Ghàidhlig. Siad Oi Polloi a tha rudeigin ainmeil sa bhios a' cluich gu cunabhalach an Alba is thall thairis. Comhla riutha, bidh An t-Uabhas, comhlan garaids-punc às an Eilean Sgitheanach.

Theirig ann no bidh gu maslach fann...

Strì ann an Sruighlea

Tha e air tighinn am follais gu bheil comhairlichean ann an Sruighlea am beachd ‘foghlam na Gàidhlig’ a gheàrradh. Chan eil iad ge-tà airson an abairt siud a chur an cèill. Cha mhinich iad an e ‘foghlam tro mheadhan na Gàidhlig’ no an e ‘Gàidhlig mar dàrna chànan’ a th’aca nan intinn. No eadhon foghlam sa choimhearsnachd do dh’inbhich.

Tha e do-chreidsinneach gun tàinig plana mar seo am bàrr sa chiad dol a-mach. Le foghlam tro mheadhan na Gàidhlig, tha suas ri 75% den airgead a’ tighinn bhon a’ riaghaltas, chan eil Comhairle Shruighlea dol a shàbhalachadh tòrr airgid co-dhìu. A bharrachd air siud, tha a’ chlann feumach air foghlam agus ‘s fheàirrde iad an dà chànan seach aon a-mhàin.

San aithris HMIE air an sgoil o choinn ghoirid, fhuair clann na Gàidhigh 'math' airson an cuid foghlam fhad's nach d'fhuair an roinn Bheurla ach 'meadhanach'. Se foghlam tro mheadhan na Gàidhlig an slighe air adhart.

Ciallach? No cho tiugh ri Plug?

Co-dhìu, tha pàrantan aig Bungsoil Taobh na h-Aibhne fo iomgain mu dheidhinn a’ chuis mar a tha luchd na Gàidhlig uile sa sgìre.

Cuir ris an iomairt gus Gàidhlig a dhìon agus adhartachadh ann an sgìre Shruighlea.

Seo foirm air-loidhne gus gearain a dhèanamh dhan Roinn Foghlaim aca:

http://www.stirling.gov.uk/index/council/contactus/form-onlinecomplaints.htm?catid=278

No seo duilleag le liosta de na comhlairlichean. San dol seachad, tha cuid de na comhlairichean Toraidheach air gearan mu’n a’ Ghàidhlig san àm a dh’fhalbh.

http://www.stirling.gov.uk/councillors