Efa Supertramp agus eile

Chan ann tric a thig gràisg de cheoladairean dhan àrainn agad a tha... inntinneach, beachdail, garbh is ceolmhor. Chan ann tric a b'urrainn dhut gach buadhair sin a chleachdadh airson gach aon de na cleasaichean. Chan ann tric a tha a' mhor-chuid dhiubh 'Ceilteach'... gu ire.

Chaidh agam air teicheadh bhon a' phriosan agam dhan a' Bhanshee Labyrinth Dihaoine sa-chaidh agus abair thusa toll dubh de taigh-chluiche. Aite beag grot dhà-riribh is tha mi air fear no dhà fhaicin ri mo bheo.

Be cuirm na h-oidhche seo Brian Curran, Breagha Cuinn, Mark Ayling, Norman Silver and the Gold agus Efa Supertramp.

Bha Curran agus Ayling math gu leor - fonn math neo dhà ged a bha Ayling rudeigin dubhach dhomhsa. Bha Breagha Cuinn air leth math - og, lasrach is bragail. Loma-làn attitude. Gu mi-fhortanach, cha robh guth Gàidhlig aice a dh'aindeoin a h-ainm.

Norman Silver and the Gold

Bha Norman Silver and the Gold ro chomasach air an èisteachd a ghlacadh, mar bu dual leis a' bhrochan de phunc-dùthchail a th'aca. Fuinn mhath is seinn dhealrach bhon t-seinneadair Norrie - smaoinich air mac-diolta Iain Paisley is James Brown.

Be Efa Supertramp a b'inntinniche dhomhsa co-dhiù agus do chàch. Og agus dealrach, se punc 'acoustic' a thathar ag ràdh air a ceol. Tha na h-orain aice poilitgeach, làn spionnaidh agus air an deagh chruthachadh - chan e direach giotar simplidh a tha seo le seinn thairis air. Bha measgachadh aice de dh'orain aice ann an Cuimris agus Beurla. Sann a Cardiff a tha i agus ged nach fhios'am an deach a togail le Cuimris mar a' phriomh-chainnt, tha e soilleir gur i a' Chuimris an cànan laitheil aice. A bharrachd air sin, si a sgriobhas a h-orain fhèin! Smaoinich!

Efa Supertramp

A-rithist, 's mor am beud nach eil luchd-ealain mar seo againn sa Ghàidhlig. Chan urrainn dhomh smaoineachadh air torr cheoladairean a ni rudeigin mar seo - Dol Eoin? Oi Polloi? Manran air oran no dhà? Tha e gu math truagh nach bi daoine mar Capercaillie, Julie Fowlis agus an iomadh seinnedair eile a' sgriobhadh orain ùra sa chànan.

Ach, sin e bho bhun gu bàrr, se dith misneachd agus dith cleachdadh a chuireas a' Ghàidhlig sa chiste.

*Duilich, ach cha do dh'obraich na sràcan uile! GOC mor, ugh beag?

Salachar, feise is droch droch chainnt

 

Tha iomadach faclair ri fhaotainn a-nis - air-loidhne agus ann an clò. Agus ged a tha cànan 'salach' ri lorg ann an cuid aca, chan eil e fo fhollaiseach. Uaireannan, mar ann an Dwelly, tha na faclan air am mineachadh ann an Laidin. Gus nach bi cus nàir oirnn. Aig àmannan eile, tha clann no luchd-ionnsachaidh gan lorg le tuiteamas. Chuala mi aon sgeul mu thidsear a chaidh air an Fhaclair Bheag gus faclan no abairtean a lorg fainear 'eat'. Cha do dh'fhuirich i air an duilleag fada.

Co-dhiù, tha faclair sònraichte againn a-nis airson gach seòrsa droch chainnt a tha tòrr againn a' cleachdadh anns na cànanan eile againn - tha e coltach gu bheil a' Bheurla agus an Spàinnis gu h-àraid beàrtach a thaobh seo. Ma chunnaic thu riamh Pardon My German no Street Spanish, 's ìongatach mura robh fadachd ort air a leithid sa Ghàidhlig.

Se The Naughty Little Book of Gaelic: All the Scottish Gaelic You Need to Curse, Swear, Drink, Smoke and Fool Around an tiotal agus chaidh sgrìobhadh le Micheal Newton. Mar a tha e fhèin ag ràdh: This is a collection of Gaelic terms, idioms and creative expressions related to swearing, cursing, smoking, drinking and sex – all of the stuff you wanted to ask your Gaelic teacher, but didn’t. Dìreach mar Rupert an uilc shuas an-sin.

Ged a tha ìomhaigh 'ghlan' aig a' Ghàidhlig chan ann mar sin a bha cuisean gu tràidiseanta agus chan ann a tha sin far a bheilear a' Ghàidhlig fhathast ga bruidhinn gu làitheil le muinntir an àite. Thachair mi ri iasgair òg bliadhna no dhà air ais ann an Ile agus ruith an 'droch' chainnt bho bheul mar eas. Bho bhàird an t-sean aimsir gu Iain Lom, bha ar litreachas againn làn dheth. Bho chionn ghoirid tha ceòladairean mar Mhill a h-Uile Rud agus Oi Polloi air an 'nòs shalach' seo ath-thogail. Cha chuala mi guth guidheachain aig Capercaillie no Julie Fowlis fhathast ge-tà. An dòchas gun tèid an leabhar seo a chur thuca.

Gaelic Ribaldry

Tha cuid dàna, cuid eile rìoghail

Chaidh iris air-loidhne ùr a chur air bhog an t-seachdainn-sa - Dàna. Cha do leugh mi tòrr dheth fhathast ach tha coltas glè mhath air. Gheibhear altan air naidheachdan, spòrs agus eadhon saidheans is teacneolas. Ghlac am pìos air 'ceallan-luirgeach' mo shùil agus feumar aideachadh gun robh mi taingeil gun do mhinich an t-ùghdar gur e seo a th'againn air 'stem cells'.

Coltach gu bheil connspaid ann cuideachd, no co-dhiù deasbad air 'in-imrich'. Nach math gu bheil rudeigin Gaidhealach againn a chuireas dragh air leughadairean an Daily Mail?

Fhad's a tha cuid againn dàna, tha cuid eile fhathast tràilleil. Tha e rudeigin iongatach san là an-diugh gum bu mhiann le cuideigin am facal 'rìoghail' san ainm aige. Ach, bha e na bheachd aig cuideigin sa Cholaiste Gàidhlig ann an Ceap Breatainn gum bu choir a' cholaiste a bhith 'rìoghail'. Gu h-inntinneach, bha nàdar de dh'ar-a-mach an-aghaidh an amaideis seo. Rudeigin a b'urrainn dhan Chomann Gaidhealach ionnsachadh. Nam biodh ACG air a bhith na bu dealasaiche a thaobh brosnachadh na Gàidhlig sna coimhearsnachdan seach cuireadh a thoirt do Phrionnsa Teàrlach a thighinn dhan Mhòd, 's dòcha gum biodh a' Ghàidhlig fhathast ri cluinntinn ann an iomadh àite far nach eil facal dhi san là an-diugh.

http://danamag.org/

Tha sinn air ais

2014 - abair bliadhna a bhios againn. Ged a tha gràin-cinnidh fhathast a' nochdadh mu'r coinneamh is sgeulachdan eagalach feagalach air an sparradh oirnn le Bitter Together, tha fùil ùr nar cuislean is ar sùilean air saoghal nas fheàrr. Tha an cothrom againn dorus ùr fhosgladh dhan dùthaich is cànan againn is tha mi cinnteach gun gabh sinn e.

Mar sin dheth, fàilt' air 2014. Tog do ghuth, seas do choraichean is tagh 'bu chòir'. Bi ann no bi fann.

Nach toiseachamaid le bhideo...

Cothrom air chall ach am faic sinn nòs ùr?

Tha an gainnead airgid a-nis a' toirt greim às a' Ghàidhlig. Cha iongnadh sin. Tha an tuarastal aig tòrr againn air a bhith reòite fad 2 no 3 bliadhnaichean a-nis agus mura h-eil thu nad bhancair, bhall-pàrlamaid no spuinnedair 'hedge fund', tha sin a' ciallachadh teachd-a-steach nas isle.

Carson Cothrom ma-tha? Tha sin a' cur iongnadh orm. Shaoileadh tu gum biodh co-dhiù aon iris no pàipear-naidheachd cunbhalach riatanach do chànan air iomadh adhbhar: Tha e a' toirt cosnadh do chuid tro mheadhan a' chànain; tha a' togail ìomhaigh a' chànain; tha e na eisimplear do chloinn is luchd-ionnsachaidh agus ma tha e deiligeadh ri iomadh cuspair laitheil, tha e ag àbhaisteachadh a' chànain.

Dh'fhaodadh Cothrom a bhith na b'fheàrr, gun teagamh. Tha sinn uile feumach air ùrachadh bho àm gu àm. Bha caraid dhomh, aig nach eil a' Ghàidhlig ach a bhruidheas cànan eile, den bheachd gun robh coltas beagan seann-fhasanta is stolda air. Ged a bha mi-fhìn an-sàs sa chuis, 's urrainn dhomh beachd mo charaid a thuigsinn. Ach, a bheil Cothrom na sgathan air coimhearsnachd luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig? Tha cuimhneam air clasaichean 20 bliadhna air ais far an robh fada cus falt liath an-làthair. Bha e follaiseach gun robh a' Ghàidhlig a' tarraing nam pensioners mar chur-seachad. Daoine nach ruigeadh fileatachd, mar bu nòs, agus nach toireadh facal dhith dhan ath ghinealach.

Saoilidh mi gu bheil cuisean beagan nas fheàrr san là an-diugh le barrachd phàrant a' togail a' chànain. Ach, a bheil an òigridh an-sàs ann?

Tha an iris Eireannach 'Nós' na shàr eisimplear. Tha e ri fhaotainn ann an clò agus air loidhne. Agus, tha e beòthail is tarraingeach. Bu choir rudeigin mar seo a bhith againn.

Co às a thig na geàrraidhean ma-tha? Chan eil fiosam. Ach, tha fiosam nach eil cuid a bhuidhnean Gàidhlig cho eifeachdach sa bu choir. Se Comhairle nan Leabhraichean aon eisimplear. Gach bliadhna, bidh mi a' cur òrdain a-steach airson tiodhlacan don teaghlaich is caraidean. Agus gach bliadhna, tha an òrdain a' dol air iomrall. Aig a' char as fheàrr, feumaidh mi feitheamh suas gu mìos airson mo chuid stuthan fhaighinn no iarrtas a dhèanamh airson m'airgead air ais. Mar Chothrom agus CLI, se goireas air leth cudromach a th'ann an CnL. Gu mi-fhòrtanach, tha obrachadh dheth rudeigin lapach.

Làrach-lìn Nós

Saoilidh mi cuideachd, a bheil Bòrd na Gàidhlig fhathast a' maoineachadh 'ceòl na Gàidhlig'? Se mo bheachd nach bu choir ceòladair no comhlan sgillin fhaighinn mura h-eil iad a' cleachdadh na Gàidhlig air na clàran aca agus nan cuid sanasachd. Tha saoghal na Gàidhlig air atharrachadh gu mòr agus ma bheir sinn airgead is inbhe do cheòl a tha 'Gaidhealach' dìreach air sgàth gu bheil ceòl na fidhle ann, tha cho math dhuinn a' laighe sìos an uchd a' bhàis sa bhad.

Seo?

Ma tha Cothrom dhà-rìribh air chall dhuinn, clach air a chàrn. Ach, seo cothrom rudeigin ùr agus nas fheàrr a chruthachadh - ceòl ùr, fiolmaichean, polataigs, siubhail - ann an clò agus air loidhne. Rudeigin bragail is breabail cuideachd.

Se na faclan againn brìgh ar cànain agus as an aonais cha bhith againn ach ceòl binn.

Thoir sùil:
http://www.nosmag.com/
http://www.cli.org.uk/

...no seo?